Vogels en marters onder de dakpannen: wat doet u ertegen?

Vogels of een marter: hoe hoort u het verschil?

U hoort meestal eerder iets dan u iets ziet, en het geluid zegt veel. Vogels zijn er overdag, vooral vroeg in de ochtend, en het klinkt licht: gescharrel, gepiep, het tikken van pootjes op een panlat. In het voorjaar hoort u het bedelgeluid van jongen, altijd op dezelfde plek in het dak.

Een marter is nachtdier en klinkt zwaarder. Mensen omschrijven het als iemand die op zolder heen en weer loopt, met gebonk, gesleep en soms geblaf of gekras. Het begint vaak rond schemer en houdt een deel van de nacht aan. Ligt er bovendien een pan scheef, zit er isolatiemateriaal uit elkaar getrokken of ruikt het op zolder scherp naar urine, dan wijst dat op een zoogdier en niet op een vogel.

Tip: Maak een opname met uw telefoon op zolder in de nacht. Het verschil tussen vogelgescharrel en een lopende marter hoort u bij het terugluisteren meteen, en een dakdekker of ecoloog weet er daarna ook raad mee.

Welke schade richten ze aan?

Een enkel musje onder de pannen is geen ramp. Het probleem zit in de gevolgen op langere termijn. Vogels slepen nestmateriaal aan, en dat komt vroeg of laat in de goot of in de hemelwaterafvoer terecht. Een goot die overloopt geeft natte gevels en rot in de boeidelen, en dat kost meer dan het afsluiten van het dak ooit had gekost.

Bij marters zit de schade in het dak zelf. Ze duwen pannen omhoog, trekken isolatiewol uit elkaar om een nest te maken en knagen aan folie en kabels. Losgetrokken isolatie isoleert niet meer, en een gescheurde folie laat vocht door naar het dakbeschot. Staan de pannen eenmaal scheef, dan slaat de regen eronder en levert een stevige westenwind een lekkage op. Daar komt de overlast bij: uitwerpselen trekken insecten aan, en nachtelijk gebonk boven de slaapkamer houdt een heel gezin uit de slaap.

Wat de wet zegt over nesten en beschermde dieren

Dit is het punt waarop het mis kan gaan, want in Nederland zijn vrijwel alle inheemse vogels beschermd en geldt die bescherming ook voor hun nesten zolang die in gebruik zijn. Voor een aantal soorten gaat het verder. Nestplaatsen van de huismus en de gierzwaluw worden als jaarrond beschermd beschouwd: die plek blijft beschermd, ook in de maanden dat er geen vogel zit. Een dakvoet dichtzetten waar mussen nestelen, is dus niet zomaar een klusje.

Het broedseizoen loopt globaal van maart tot en met juli, maar de wet kijkt niet naar de kalender. De vraag is of een nest in gebruik is. Verdwijnt er bij een dakrenovatie toch een beschermde nestplaats, dan vraagt het bevoegd gezag om compensatie: de landelijke kennisdocumenten gaan uit van meerdere vervangende nestvoorzieningen per nest dat verloren gaat, en om een omgevingsvergunning. Welke route voor uw situatie geldt, hangt af van de soort en van de provincie.

De steenmarter is eveneens een beschermde soort. Doden, vangen of verwonden mag niet, en het verstoren van een nest met jongen evenmin. Wat wel mag, is de marter verjagen en het gebouw daarna ontoegankelijk maken. Dat is ook de enige route die werkt: een marter die u wegvangt wordt vervangen door de volgende, een dak dat dicht is niet.

Tip: Twijfelt u of er een beschermd nest zit, laat dan eerst kijken voordat er een steiger staat. Een korte inspectie vooraf kost een fractie van het stilleggen van een dakrenovatie halverwege.

Vogelschroot en de andere manieren om het dak dicht te maken

De standaardoplossing bij de dakvoet heet vogelschroot: een strip van kunststof of metaal met tanden, die onder de onderste rij pannen wordt geklemd en de opening naar de goot afsluit. De tanden laten lucht door en dieren niet. Bij nieuw dakwerk zit vogelschroot er tegenwoordig vrijwel altijd in; bij daken van voor de jaren negentig ontbreekt het vaak.

Bovenin het dak hoort de nok hetzelfde te doen. Een droog bevestigde nok met een vogelvide of een beluchtingsrol sluit de ruimte onder de vorsten af en houdt de ventilatie in stand. Waar mortel is losgeraakt ontstaat juist een gat waar kauwen en marters dankbaar gebruik van maken.

Belangrijk is wat u niet doet. Purschuim in de dakvoet spuiten, de openingen volstoppen met gaas dat gaat roesten of de dakvoet luchtdicht afplakken zijn alle drie slechte ideeën. Het dak moet onder de pannen kunnen blijven ventileren, anders verplaatst u het probleem naar vocht en condens in de kap.

De juiste volgorde, en het juiste moment

Het werk zelf is niet ingewikkeld, de volgorde wel. Eerst vaststellen wie er zit en of er jongen zijn, dan wachten tot het dier of het gezin vertrokken is, dan het dak afsluiten en pas daarna opruimen en herstellen. Wie die stappen omdraait, sluit dieren op onder de pannen, en dat levert stank, extra knaagschade en een tweede reparatie op.

De nazomer en de herfst zijn hiervoor de beste maanden: het broedseizoen is voorbij, jonge marters zijn zelfstandig en het weer laat dakwerk nog toe. Bovendien wilt u het dak dicht hebben voordat de eerste najaarsstormen langskomen.

Voor het herstel binnen geldt hetzelfde: isolatie die is opengetrokken of bevuild heeft geen zin meer en hoort vervangen te worden. Laat tegelijk het dakbeschot beoordelen op donkere verkleuring, want dat vertelt of er al langer water achter de pannen komt.

Tip: Combineer het afsluiten met de najaarsbeurt van de goot. De ladder of de steiger staat er dan toch, en de plekken waar nestmateriaal zich verzamelt komen in één keer aan de beurt.