Nokvorsten vastzetten: mortel of een droge nokconstructie?

Waarom de mortel op den duur loslaat

Mortel is star en de rest van het dak niet. Hout krimpt en zet uit, de vorst zelf zet uit in de zon en krimpt bij vorst, en die beweging komt terecht in de voeg. Eerst ontstaat een haarscheur, daar loopt water in, dat bij vorst uitzet en de scheur groter maakt. Na een paar winters brokkelt de voeg en zit de vorst nog vooral vast door zijn eigen gewicht.

Een goed gezette mortelnok gaat in de praktijk vijftien tot dertig jaar mee; een nok die op een koude of natte dag is gezet, haalt het lage eind van die reeks. Daar komt bij dat een dichtgesmeerde nok de luchtstroom onder de pannen afsluit. Bij een tochtige zolder viel dat niet op, maar in een dak dat later van binnenuit is geïsoleerd, kan de vochtige lucht nergens meer heen.

Hoe een droge nokconstructie werkt

Bij een droge nok komt er geen specie aan te pas. Op de nokgording komen verstelbare beugels waarop een houten of aluminium nokbalk wordt gelegd, precies op de juiste hoogte ten opzichte van de pannen. Daaroverheen gaat een nokafdichtband: een strook geplooid aluminium of kunststof met een geventileerd middendeel, die aan beide zijden over de bovenste pannen wordt aangedrukt en de vorm van de pan volgt. De vorsten liggen daarbovenop, elk afzonderlijk vastgezet met een beugel of schroef.

Het band houdt regen, sneeuw en insecten tegen terwijl het middendeel lucht doorlaat, en de vorsten zitten vast in metaal in plaats van in iets dat kan scheuren. Voor onderhoud scheelt dat veel: een pan onder de nok vervangen betekent een paar vorsten losdraaien in plaats van een strook mortel uithakken.

Tip: Een droge nok kan ook op een bestaand pannendak, zolang de nokgording en de bovenste pannen nog gaaf zijn. U hoeft daar geen compleet nieuw dak voor te laten leggen.

Mortel of droog: wanneer kiest u wat?

Voor vrijwel elke woning met een pannendak is de droge nok bij vervanging de logische keuze. Mortel wordt nog toegepast waar het uiterlijk of de bestaande opbouw daarom vraagt.

Tip: Wordt het toch mortel, vraag dan om een vorstenmortel met kunststofvezels in plaats van gewone metselspecie. Die blijft langer elastisch en scheurt minder snel.

De nok en de ventilatie van uw dak

Onder de pannen hoort een luchtspouw te zitten waarin lucht van de dakvoet naar de nok stroomt. Die stroom voert het vocht af dat altijd door de constructie heen komt. Zat de nok dicht in mortel, dan moest die lucht via panvorsten halverwege het dakvlak weg. Bij een droge nok verlaat de lucht het dak op het hoogste punt, precies waar warme lucht vanzelf naartoe wil.

Daarom is de nok het bekijken waard zodra er isolatie in het spel is. Wordt uw zolder een slaapkamer en gaat er isolatie tussen de sporen, neem de nok dan mee in dezelfde beurt. Isoleren zonder ventileren geeft condens tegen het beschot, en dat merkt u pas een winter later.

Tip: Laat de dakdekker en de isolatiespecialist overleggen als beide klussen in hetzelfde jaar vallen. De luchtspouw boven de isolatie en de opening bij de nok moeten op elkaar aansluiten.

Wat kost het, en waar let u op in de offerte?

Nokwerk wordt per strekkende meter geoffreerd. De grootste variabele is de bereikbaarheid: bij een lage schuur volstaat een ladder, bij een woning van twee lagen komt er een steiger of hoogwerker aan te pas, en die post kan net zo zwaar wegen als het nokwerk zelf.

Tip: Vraag om foto's van de nok voor en na. Werk op het hoogste punt van het dak ziet u zelf nooit, en een dakdekker die netjes werkt maakt die foto's zonder morren.